X
تبلیغات
جامعه شناسی درادبیات فارسی (مردم شناسی ) - پروین اعتصامی

 پروین اعتصامی

 از مشهورترین زنان شاعر ایران، در 25 اسفند 1285 در تبریز به دنیا آمد.

بیشتر اشعار پروین اعتصامی، در قالب قصیده، قطعه، مثنوی و مسمّط است. در این میان، آنچه از نوع حکایت، تمثیل و به خصوص مناظره سروده، درخشندگی بارزی دارد و بیشتر تمثیل های پروین، مناظره گونه است. این شیوه، برای در افکندن معناهای تازه در ادب فارسی، پیشینه ای دیرینه دارد و در برخی از آثار شاعران کهن ادب فارسی؛ چون عنصری اسدی طوسی، مُعزی، انوری و... نیز دیده می شود. در عین حال که مناظره و سؤال و جواب در ادب فارسی پرسابقه است، پروین در گزیدن این شیوه، استقلال اندیشه خود را نشان داد و چون چگونگی برداشت معناها و شیوه بیان آن ها و نگارگری ها و شرح و تحلیل های او، با پیشینیان به کلّی دیگر گونه است، شعر او ویژگی و اصالتی جدا از دیگران دارد.

 

شعر سیاست و اخلاق

پروین در اشعاری؛ هم چون «ای رنجبر» زحمت کشان را به انقلاب در برابر ظالمان فرا می خواند، در شعر «تیره بخت» فقر را بیان می کند و در شعر «شکایت پیر زن» مشروعیت سیاسی دولت را نپذیرفتنی نمایانده است. رنگ سیاسی شعر پروین به اندازه ای محسوس است که بعضی از منتقدان، شعر او را شعر «سیاست و اخلاق» نامیده و گفته اند که «سلاست کلام شاعرانه و صلابت پیام سیاسی و مهابت خلل ناپذیر اخلاق» در شعر او جمع شده است. شجاعت و آزادمنشی پروین وقتی قابل درک است که به یاد آوریم این اشعار در چه محیطی سروده شده و حکومت ارعاب و خفقان و فشار و استبداد رضاشاه با شاعران آزادی خواه چه رفتاری داشته است

 

ویژگی شعری پروین:

تحريك عموم مردم به ظلم ستيزي و مقاومت در برابر ستمگران

معرفي زن به عنوان نيمي از پيكره‌ي جامعه در حركت‌هاي اجتماعي: ـ پرهيز از دوست ناسازگار و همنشين ناموافق عدم تجاوز به حقوق ديگران

كمك به ديگران و نوع دوستي

توجه به امنيت جامعه

قناعت، همراه رسعي و كسب روزي حلال: ـ توجه به تربيت فرزندان به وسیله ی والدين

 

مست و هوشیار

مست و هوشیار از بهترین و زیباترین قطعات پروین است که با بهره گیری از طنزی لطیف و اشارتی روشن به ترسیم فساد و تزویر اجتماع عصر خود پرداخته و با طنزی رندانه جامعه پر از گناه و فساد را به خوبی به تصویر کشیده است و فساد هایی چون رشوه خواری،فساد و تباهی در مدیران جامعه و غفلت مسئولان از کار خود و بی اهمیت دانستن عدل و داد و فقر حاکم بر جامعه را به روشنی بیان کرده است.

محتسب مستی به ره دید و گریبانش گرفت                            مست گفت ای دوست این پیراهن است افسار نیست

نشان دهنده:این است که ماموران دولتی ارزشی برای مردم قائل نبودند.

گفت: مستی زان سبب افتان و خیزان می روی                       گفت:جرم راه رفتن نیست ره هموار نیست

نشان دهنده نامساعد بودن شرایط اجتماعی.

گفت: می باید تورا تا خانه قاضی برم                                 گفت:رو صبح آی قاضی نیمه شب بیدار نیست

نشان دهنده:به صورت طنز بیان می دارد که خود قاضی قضاوت را بلد نیست.

گفت:نزدیک است والی سرای نجا شویم                              گفت:والی از کجا در خانه خمار نیست                 

نشان دهنده:فساد سردمداران

گفت: تا داروغه را گوییم در مسجد بخواب                           گفت:مسجد خوابگاه مردم بدکار نیست

نشان دهنده:عدم اطلاع افراد و ماموران دولتی از امور دینی

گفت:دیناری بده و خود را وا رهان                                    گفت کار شرع کار درهم و دینار نیست

نشان دهنده:رشوه خواری در جامعه

گفت از بهر غرامت جامه ات بیرون کنم                              گفت:پوسیده است نقشی ز پود و تار نیست

نشان دهنده:ظلم و ستم دستگاه حکومتی به مردم،و رواج فقر در توده مردم

گفت:آگه نیستی کز سر در افتادت کلاه                                گفت در سر عقل باید بی کلاهی عار نیست

گفت می بسیار خوردی،زان چنین بیخود شدی                       گفت ای بیییهوده گو حرف کم و بسیار نیست

گفت باید هشیار مردم مست را                                        گفت هشیاری بیار اینجا کسی هوشیار نیست

نشان دهنده:ناآگاهی بیماری مزمن جامعه

جمع بندی مطالب بخش:

1)     پروین با اینکه خودش از خانواده‌ای فقیر و مستمند نبوده اما به طور اکید در اشعار خود وضع زندگی و معیشتی قشر محروم از جامعه را مورد توصیف قرار داده .

2)     پروین در بسیاری از اشعار خود عملکرد حاکمان و والیان و ماموران حکومتی را مورد نکوهش قرار داده و با انتقاد از وضع اجتماعی جامعه‌ی خود آن را متوجه حکومت و پادشاهان دانسته که به علت بی‌کفایتی آنان، مردم و بخصوص قشر ضعیف و آسیب‌پذیر جامعه همیشه در معرض رنج و تنگدستی و سیه‌روزی بوده‌اند که این را در داستان‌هایی که به صورت شعر ارائه نموده است می‌توان مشاهده و ادراک نمود.

3)        توجه  ویژه  پروین به نسل جوان و دغدغه‌های ایشان در اجتماع بسیار شایسته بوده.

4)     پروین همچنین در اشعارش اشاره‌ای به وضعیت زن در جامعه پیشین و جامعه‌ی خود دارد و در این میان ارزش‌هایی را برای شخصیت زن معرفی می‌کند و آن را سبب تعالی شخصیت وی می‌داند و آن طور که از مضمون اشعار وی پیداست خواهان حضور و مشارکت زنان در عرصه‌های علمی‌کشور و برقراری عدالت و دادخواهی برای زنان جامعه بوده است.

5)        توصیف معضلات  اجتماعی  چون شراب خواری، دزدی، رشوه خواری، غارت اموال دیگران، بی‌مهری مردم نسبت به هم و ... از دغدغه‌هایی بوده که بارها در اشعار پروین بدان اشاره شده است.

6)      پرداختن به مسائل اخلاقی و آن‌چه که سبب اعتلای شخصیت افراد و بزرگی انسان‌ها در زندگی اجتماعی می‌شود و همچنین سبب خشنودی و ارتباط معنوی با پروردگار متعال است نیز در اشعار او مورد تاکید قرار گرفته است.

+ نوشته شده در  پنجشنبه یکم دی 1390ساعت 19:12  توسط گروه جامعه شناسی ادبیات واحد مردم شناسی  |